Útlaginn (1981)

Gísla saga Súrssonar er dæmigerð um siðvenjur fornalda, hin hörðu lög hefndarinnar, ættarböndin og hetjulundina sem menn ólu í brjósti sér og var samhljóma þeirri vitund, að vopnadauðir menn einir gistu hetjuhöll annars lífs. Þessi einkenni koma mjög við sögu í Útlaganum. Foreldrar Gísa, systkini hans, Þorkell og Þórdís, fluttust ásamt honum utan úr Noregi til Íslands seint á landnámstíma. Þau reistu sér bú við Dýrafjörð og komust fljótt í mægðir við Þorstein þorskabít, er Þórdís giftist Þorgrími goða syni hans. Létu bræður hennar eftir Sæból handa henni og manni hennar, en byggðu annan bæ, skammt undan og nefndu Hól. Gísli var giftur Auði systur Vésteins farmanns, en Þorkell bróðir hans var giftur Ásgerði Þorbjörnsdóttur. Kom þar sögu að Þorkatli vitnaðist um ást hennar á Vésteini. Hann flutti þá að Sæbóli ásamt henni, en Þorgrímur goði tók upp þykkjuna fyrir hann. Var Vésteinn veginn á heimili Gísla. Þetta var að vísu launvíg, en Gísli lét ekki sannanskot hindra að hefnd kæmi fyrir Véstein. Gísli var sekur gerr og átti í langri útlegð. Bar margt til tíðinda er þeir leituðu hans Börkur digri, bróðir Þorgríms, og Eyjólfur grái, sem var keyptur til að vinna á Gísla í útlegðinni. Var almælt að Gísli hefði frægari vörn veitt en nokkur annar svo að menn vissu með sannindum. Segir í sögu Gísla að hann hafi verið hinn mesti hreystimaður, þótt eigi væri hann í öllum hlutum gæfumaður.