The Exorcist (1973)

Þessi mynd er epísk snilld. Og það á við báðar útgáfunar. Þótt ég tók nú ekkert mikið eftir breytingunum nema "Spiderwalk" atriðinu sem kom vel út. Ég fór á eitt sýningu og náttúrulega bara unglingar á myndinni, sem ég er, en það er ekki málið. Allur salurinn hló að myndinni, eftir hverja djöflasenu þá var fólkið á eftir í nokkrar sekúndur: "Shit, maður...Vá!"., eitthvað í þá áttina. Hvað á það að þýða!? Síðan voru eintómir fávitar fyrir aftan mig, alltaf að tala og segja línur eftir myndinni eftir nokkur atriði, nota bene "The power of Christ compels you" atriðinu. Eins og annar náungi benti á, þá ætti allt svona fólk sem hlær að öllu að fara á mynd sem á að hlæja að, Bad Taste, Braindead, Evil Dead myndirnar. Ég hef aldrei verið neitt hrifinn að fara í bíó. Ég hef ekki eins mikla tilfiningu fyrir myndinni eins og að vera heima og horfa á hana einn. En þetta er algjört "möst" fyrir sanna hrillingsmynda aðdáendur sem HLÆJA EKKI að svona myndum.

The Exorcist er löngu orðin klassísk, og það væri hálf klámfengið að gefa henni minna en 4 stjörnur. Í sinni upprunalegu mynd er myndin stórkostleg. Upphafatriðið í eyðimörkinni þar sem Max von Sydow starir á steindjöfulinn undir ískrandi tónlistinni er ógleymanlegt, og það sama gildir um fjöldamargar senur. Í endurbættu útgáfunni, sem Warner Bros. hafa bætt 11 mínútum við og hreinsað hljóðrásina, bætist enn ein klassíkin við. Hið margumtalaða klippta atriði þar sem Regan (Linda Blair) gengur eins og könguló niður stigann er gífurlega áhrifaríkt og maður verður að spyrja sig hvernig leikstjóranum William Friedkin tókst þetta án nútíma tölvutækni. Ég er ekki alveg sáttur við nýja endinn, en það er bara smákvörtun. Ellen Burstyn, von Sydow, Blair og George C. Scott gera þessa mynd að einhverri skelfilegustu og áhrifamestu myndum allra tíma. Sá sem hefur ekki séð The Exorcist þekkir ekki einn mikilvægasta kafla kvikmyndasögunnar. Algjört skylduáhorf, í hvorri útgáfunni sem er.

The Exorcist er fyrir löngu orðin klassísk og þarf ég varla að útskýra hvers vegna, enda ætla ég ekki að gera það. Við skulum láta það nægja sem gagnrýni að segja að The Exorcist sé ein besta hrollvekja sem gerð hefur verið. Director's Cut útgáfan (rangt titluð þar sem allar breytingarnar voru gerðar vegna fyrir Blatty en ekki Friedkin) er alls ekki síðri (nema kannski endirinn) og bætir ýmsu góðu við annars frábæra mynd. En eitt var það sem kom mér á óvart. Kannski hef ég ekki verið að fylgjast vel með en síðast þegar ég vissi var The Exorcist ekki grínmynd. Hún er það greinilega núna ef marka má viðbrögð áhorfenda á sýningunni sem ég var á. Ég var búinn að heyra frá því að áhorfendur í Bandaríkjunum sýndu myndinni sömu óvirðingu og verð ég bara að spyrja: Af hverju? Hvað var svona fyndið. Sama hvað ég reyndi gat ég ómögulega fundið einhvern vott af húmor í atriðum eins og t.d. "The power of Christ compels you!" ræðunni, eða nýja "Spiderwalk" atriðinu. Eða er þetta kannski ný tegund slapstick húmors? Tveir menn standa í dimmu herbergi og gusa vígðu vatni yfir andsetna stúlku, öskrandi sömu setninguna aftur og aftur og myndavélin er föst á sama stað... Þessi Friedkin er alveg frábær þegar kemur að svona húmorsríkum set-upum. Hvað er þetta með, ég dirfist segja, unga fólkið á Íslandi? Er það orðið svona cool að hlæja að klassískum hrollvekjum? Það yrði gaman ef The Shining yrði sýnd aftur. Eða The Haunting frá 1963. Hvað þá Psycho, grínmynd aldarinnar. Sannkölluð gamanveisla fyrir unga fólkið. Filmundur ætti kannski að sýna fordæmi og kalla Hryllingsvikuna sýna Grínviku, þetta eru hvort eð er allt grínmyndir upp til hópa, er það ekki? Texas Chain Saw Massacre (hahahaha!), The Night of the Living Dead (híhíhíhí!). GROW UP!!!! Ef þið eruð að leita að hryllingsmyndum sem eru líka grínmyndir þá mæli ég með Evil Dead myndunum, Scream, öllum Peter Jackson splatter-myndunum (+ The Frighteners), eða kannski bara Urban Legend (hún á það a.m.k. skilið að hlegið sé að sér). En The Exorcist?! Ég skil það bara ekki! Eftir að fólk byrjaði að hlæja á þessari stórkostlegu mynd leið mér illa fyrir hönd þjóðarinnar. Ég hélt að mér gæti ekki liðið verr þegar hléið skall á og verð ég bara að nota tækifærið og lýsa því yfir að hlé, þetta illgjarna tæki djöfulsins, er eitt það tilgangslausasta fyrirbæri sem hugsast getur. Hverjum datt í hug að setja hlé inn í myndir? Ekki voru það leikstjórarnir, nema þeir hafi skyndilega ákveðið að eyðileggja sköpunarverk sín. Hlé skemma. Hættið með hlé, bíó! HÆTTIÐ! Háskólabíó sýnir a.m.k. kvikmyndaáhugamönnum þá virðingu að hafa einn hlélausan sýningartíma, en hin kvikmyndahúsin fara með okkur eins og --insert a word much used by Harry Knowles here--! Þetta gengur ekki lengur. Ég fékk ógeð á Íslandi og íbúum þess eftir að hafa gengið í gegnum þolraunina sem var að horfa á The Exorcist með áhorfendum. Ég vona að þetta gerist ekki aftur, en það er óskhyggja og því hvet ég alla alvöru kvikmyndaáhugamenn að flytja einhvert til útlanda. Takk fyrir.

Hér er ein umtalaðasta hryllingsmynd allra tíma komin aftur á hvíta tjaldið í breyttri útgáfu með endurblandaðri hljóðrás og bættum myndgæðum. Rúmlega 10 mínútum af nýjum atriðum hefur verið bætt við og öðrum breytt smávægilega en það kemur niður á einu - nýja útgáfan er nánast jafngild þeirri gömlu. Vinsældir The Excorcist á sínum tíma stafa líklega af því að sjaldan eða aldrei hafði verið gerð svona áköf (eða "intense") hryllingsmynd áður og ekki sakaði að myndin er sögð vera byggð á sannri sögu, hvort sem fólk kýs að trúa því eða ekki. Í myndinni eru trúmál einnig í brennidepli og því er hún ekki á sama plani og unglingahrollvekjunar, hún ristir talsvert dýpra og er í einhverjum skilningi raunverulegri. Aftur á móti er hún frekar ógeðsleg og mörg af mest ógnvekjandi atriðunum í henni fara langa leið bara á því hversu hneykslandi þau eru. Fyrri helmingur myndarinnar er líka frekar atburðalítill (að undanskyldu upphafsatriðinu) og byggir upp meira af persónum og samböndum en þörf er á. En því er ekki að neita að myndin er mjög sterk og ég get nánast fullyrt að hún muni skilja eftir óhug í öllum þeim sem sjá hana, hún er nú eftir allt ekki talin sígild fyrir ekki neitt.